2018 is begonnen met een stevig appèl gericht aan de IT-industrie: houd nou toch eens op met die verslavende trucjes en begin met een diepere waarde voor de mens te creëren. Het is een duidelijke roep om ‘digitaal geluk’.

Je hebt ongetwijfeld gehoord over het dataschandaal van Cambridge Analytica. Gebruikers gaven Facebook informatie via een persoonlijkheidstest, die vervolgens zonder toestemming is opgeslagen en doorverkocht aan Cambridge Analytica. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg heeft zijn excuses aangeboden, maar dat is voor velen niet genoeg; hun vertrouwen is geschaad. Het Amerikaanse Congres heeft Zuckerberg op het matje geroepen, en de tijd zal leren hoeveel andere bedrijven op dezelfde wijze te werk zijn gegaan.

Dit dataschandaal is één van de vele actuele cases omtrent digitaal (on)geluk. Neem alleen al januari 2018. Op 6 januari publiceren aandeelhouders van Apple, die samen 2 miljard dollar aan aandelen bezitten, een open brief. In de brief verzoeken ze Apple om de wetenschappelijke onderzoeken serieus te nemen en innovatief te worden op het gebied van gezond smartphonegebruik.

Op 12 januari geeft Mark Zuckerberg, CEO van Facebook, aan dat Facebook zich meer gaat richten op betekenisvolle relaties. Later blijkt dat de gebruikers van Facebook eerder een duidelijk signaal hebben afgegeven: voor het eerst sinds zijn bestaan heeft Facebook een daling in de dagelijkse Amerikaanse gebruikers gezien. En op het World Economic Forum in Davos eind januari roepen tech-leiders, waaronder CEO van Salesforce Marc Benioff, de regering op om ‘big tech’ te reguleren en controle te krijgen.

Wat is hier allemaal aan de hand, en waarom gebeurt dit nu? 3 oorzaken springen eruit:

  1. De vraag naar betekenisvol werk is gegroeid.
  2. Globalisering en netwerkeffecten hebben veel macht bij een paar bedrijven gelegd.
  3. Technologie is krachtiger dan ooit.

1. De vraag naar betekenisvol werk

Rebecca Henderson, Professor General Management and Strategy units aan Harvard University, ziet de vraag naar betekenisvol werk groeien nu millennials een groter deel van de werkenden worden: “Mijn studenten vandaag de dag zijn meer geneigd om te focussen op de impact van de organisatie op het milieu en de samenleving in zijn geheel. Ze staan erop dat bedrijven een positieve sociale missie hebben.”

Dit inzicht wordt gedeeld door Aaron Hurst, auteur van het boek The Purpose Economy. Hurst ziet de vraag naar betekenisvol werk niet alleen bij millennials, maar in grotere bewegingen. Denk aan de voorkeur van ervaringen boven producten, ook wel de ‘maker movement’ genoemd, waarbij mensen weer contact willen met het product dat ze maken. Of wat dacht je van de ‘deeleconomie’, waarbij mensen weer contact zoeken met elkaar. ‘Betekenis’ is volgens Hurst de nieuwe drijfveer van de economie.

Die zingevende betekenis is precies hetgeen wat mensen missen in een bedrijf als Facebook. Het socialmedia-kanaal is gericht op het verkopen van advertenties en probeert daardoor koste wat het kost jouw aandacht vast te houden. Facebook belooft verbetering door posts van vrienden en familie voorrang te geven boven advertenties. Maar dat betekent wel minder inkomsten. Het verdienmodel van Facebook is simpelweg het verkopen van jouw aandacht. Het spanningsveld tussen inkomsten en betekenisvolle relaties lijkt op dit moment pas opgelost te worden als jouw familie en vrienden ook voor je aandacht willen betalen.

2. Globalisering en de Frightful Five

Europa zit wat betreft grote tech-bedrijven in het stille midden van de storm. In het Westen zien we Alphabet, Facebook, Microsoft, Amazon en Apple (ook wel de ‘Frightful Five’ genoemd). En in het Oosten zien we giganten als Alibaba, Baidu, Tencent and Xiaomi. Europa heeft Spotify en Zalando. Niet verkeerd, maar toch duidelijk minder invloedrijk dan de eerdergenoemden.

Platformen als Facebook en Amazon zijn onderhevig aan netwerkeffecten: hoe meer gebruikers en leveranciers er op het platform zitten, hoe meer waarde het platform heeft. Het heeft tot nu toe voor een ‘winner takes all’-situatie gezorgd. De ongelofelijke hoeveelheid macht die deze bedrijven hebben gekregen, is onder andere duidelijk geworden door de ‘fake news’-berichten tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Stemmen gaan op om socialmedia-platformen als Twitter en Facebook net zo te behandelen als andere publieke instanties of publieke ruimtes zoals de publieke omroep, kranten en universiteiten.

Schrijvers zoals Franklin Foer bekritiseren de giganten hevig. Foer stelt dat Amazon uitgeverijen en schrijvers onder druk zet, en ze chanteert. Ofwel er wordt akkoord gegaan met Amazon’s eisen (bijvoorbeeld de prijs van een boek), ofwel Amazon zorgt ervoor dat het boek door zijn zoekalgoritme wordt ondergesneeuwd.

Alarmbellen zoals deze machtsvertoning, maar ook de eerdergenoemde oproep op het World Economic Forum voor meer regulering, lijken een bottom-up-beweging in gang te hebben gezet. Zo is 5 februari 2018 het Center for Humane Technology in het leven geroepen. Onder andere Roger McNamee, de oud-adviseur van Facebook’s Mark Zuckerberg, Lyft en ex-Google-medewerkers zetten zich met dit centrum in om de manipulatie van de democratie, mentale gezondheid, sociale relaties en kinderen te beperken. Technologie moet in één lijn lopen met de doelen van de mensheid.

3. Technologie is krachtiger dan ooit

Robots die voor elkaar de deur opendoen, apen die gekloond worden, en politie die met een ‘augmented reality’-bril automatisch gezichten analyseert. Technologie is overal en onontkoombaar. Gelukkig heeft de wetenschap ook niet stilgestaan. Onderzoek van Yale University toont bijvoorbeeld aan dat Facebook-gebruik gemiddeld een negatieve relatie heeft met ons welzijn. Face-to-face-ontmoetingen bevorderen het welzijn. Een open deur misschien, maar hoe vaak staat deze deur in jouw leven dicht? Of bij je kinderen?

Technici realiseren zich ook dat deze kracht ten positieve kan worden ingezet. Er is zelfs een heel nieuw wetenschappelijk domein aan het ontstaan: ‘positive technology’, ook wel ‘positive computing’ genoemd. Deze multidisciplinaire studie combineert inzichten uit mens-computer-interactie, psychologie, computerwetenschap en designwetenschap. Het doel is om de mens via technologie boven zichzelf te laten uitstijgen. Grondlegger Rafael Calvo onderscheidt 6 domeinen waarop technologie zich kan richten: relaties, betekenis, competenties, autonomie, compassie en betrokkenheid. Wanneer bedrijven zich op deze domeinen richten kunnen ze het welzijn, het digitale geluk, van iemand daadwerkelijk verwoorden.

De wortel of de stok?

De vraag naar ‘digitaal geluk’ mag daar zijn, maar er lijkt een spanningsveld te zitten tussen het eigenbelang van bedrijven en de bijdrage aan een groter geheel. Voor een deel ligt die oplossing in het vinden van een gezamenlijk doel tussen bedrijf, werknemer en consument. ‘Doing good by doing well’ is de wortel hier. Het bieden van een werkplek met een sociale, positieve visie kan werknemers aantrekken, waar in de IT-sector nog steeds een tekort aan is.

De stok is de toenemende transparantie in de wereld. Nadeel hiervan is minder privacy, het voordeel is dat het steeds moeilijker is om onethisch gedrag onder tafel te houden. Denk aan #MeToo, #Zijlstra, #RussischDopingsschandaal. Enkele weken geleden leerden we nog dat ’82 procent van welvaartstoename naar de rijkste 1 procent’ is gegaan, en het gat tussen arm en rijk zorgwekkend groot is. Mensen maken zich druk over hoe hun toekomst eruit gaat zien door robotisering, zij willen auteur blijven van hun eigen levensverhaal. Er is spanning in de wereld, en volgens Edelman’s laatste vertrouwensbarometer is het vertrouwen in instituties, regeringen en overheden laag. Op dit moment blinkt de tech-industrie hierin overigens positief uit.

Om het allemaal even plat te slaan: er is een vraag naar positieve invloed vanuit de tech-sector. Ouders en klanten vragen om gezonde digitale producten, en werknemers zoeken zingevend werk. Er is nog een gat te dichten tussen deze vraag en het aanbod vanuit de tech-sector. Laten we de handschoen oppakken en bouwen aan digitaal geluk!

Delen
Reacties

Er zijn nog geen reacties.

Reageer

Praat mee over dit onderwerp